จาก ตู้หนังสือเรือนไทย
ข้อมูลเบื้องต้น
พระนิพนธ์: สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร
บทประพันธ์
|
|
| ๏ ครรโลงโคลงโลกนิตินี้ | | นมนาน | |
|
| มีแต่โบราณกาล | | เก่าพร้อง
|
| เป็นสุภาษิตสาร | | สอนจิต
|
| กลดั่งสร้อยสอดคล้อง | | เวี่ยไว้ในกรรณ ฯ
|
|
|
| ๏ ทศนัขนอบน้อมมิ่ง | | อุตมางค์
|
| ไตรรัตน์จัดเบญจางค์ | | แจ่มพร้อม
|
| จักพร้องโลกนิติปาง | | สดับแต่ เดิมพ่อ
|
| อรรถอื่นอ้างเลศล้อม | | ต่างต้องคัมภีร์ ฯ
|
|
|
| ๏ ถวายกรกรรพุ่มเพี้ยง | | บวรมาลย์มิ่งแฮ
|
| ไตรรัตน์เรียบไตรทวาร | | เวียดเกล้า
|
| โลกนิติสืบสาร | | ของเก่า
|
| เตือนจิตสาธุชนเช้า | | ค่ำค้ำชูใจ ฯ
|
|
|
| ๏ โลกนิติในโลกล้วน | | แก่นสาร
|
| คือบิดามารดาอาจารย์ | | เจี่ยวแล้
|
| เชาเจ้าจ่อมใจบาณ | | ทิตร่ำ เรียนแฮ
|
| เบิกศิลปปรีชาแท้ | | เลิศแล้วเมธี ฯ
|
|
|
| ๏ ปลาร้าพันห่อด้วย | | ใบคา
|
| ใบก็เหม็นคาวปลา | | คละคลุ้ง
|
| คือคนหมู่ไปหา | | คบเพื่อน พาลนา
|
| ได้แต่ร้ายร้ายฟุ้ง | | เฟื่องให้เสียพงศ์ ฯ
|
|
|
| ๏ ใบพ้อพันห่อหุ้ม | | กฤษณา
|
| หอมระรวยรสพา | | เพริศด้วย
|
| คือคนเสพเสน่หา | | นักปราชญ์
|
| ความสุขซาบฤาม้วย | | ดุจไม้กลิ่นหอม ฯ
|
|
|
| ๏ ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้ | | มีพรรณ
|
| ภายนอกแดงดูฉัน | | ชาดบ้าย
|
| ภายในย่อมแมลงวัน | | หนอนบ่อน
|
| ดุจดังคนใจร้าย | | นอกนั้นดูงาม ฯ
|
|
|
| ๏ ขนุนสุกสล้างแห่ง | | สาขา
|
| ภายนอกเห็นหนามหนา | | หนั่นแท้
|
| ภายในย่อมรสา | | เอมโอช
|
| สาธุชนนั้นแล้ | | เลิศด้วยดวงใจ ฯ
|
|
|
| ๏ ยางขาวขนเรียบร้อย | | ดูดี
|
| ภายนอกหมดใสสี | | เปรียบฝ้าย
|
| กินสัตว์เสพปลามี | | ชีวิต
|
| เฉกเช่นชนชาติร้าย | | นอกนั้นนวลงาม ฯ
|
|
|
| ๏ รูปแร้งดูร่างร้าย | | รุงรัง
|
| ภายนอกเพียงพึงชัง | | ชั่วช้า
|
| เสพสัตว์ที่มรณัง | | นฤโทษ
|
| ดังจิตสาธุชนกล้า | | กลั่นสร้างทางผล ฯ
|
|
|
| ๏ คนพาลผู้บาปแท้ | | ทุรจิต
|
| ไปสู่หาบัณทิต | | ค่ำเช้า
|
| ฟังธรรมอยู่เนืองนิตย์ | | บ่ทราบ ใจนา
|
| คือจวักตักเข้า | | ห่อนรู้รสแกง ฯ
|
|
|
| ๏ ผู้ใดใจฉลาดล้ำ | | ปัญญา
|
| ได้สดับปราชญ์เจรจา | | อาจรู้
|
| ยินคำบัดเดี๋ยวมา | | ซับซาบ ใจนา
|
| คือมลิ้นคนผู้ | | ทราบรู้รสแกง ฯ
|
|
|
| ๏ หมูเห็นสีหราชท้า | | ชวนรบ
|
| กูสี่ตีนกูพบ | | ท่านไซร้
|
| อย่ากลัวท่านอย่าหลบ | | หลีกจาก กูนา
|
| ท่านสี่ตีนอย่าได้ | | วากเว้วางหนี ฯ
|
|
|
| ๏ สีหราชร้องว่าโอ้ | | พาลหมู
|
| ทรชาติครั้นเห็นกู | | เกลียดใกล้
|
| ฤามึงใคร่รบดนู | | มึงมาศ เองนา
|
| กูเกลียดมึงกูให้ | | พ่ายแพ้ภัยตัว ฯ
|
|
|
| ๏ กบเกิดในสระใต้ | | บัวบาน
|
| ฤาห่อนรู้รสมาลย์ | | หนึ่งน้อย
|
| ภุมราอยู่ไกลสถาน | | นับโยชน์ ก็ดี
|
| บินโบกมาค้อยค้อย | | เกลือกเคล้าเสาวคนธ์ ฯ
|
|
|
| ๏ ใจชนใจชั่วช้า | | โฉงเฉง
|
| ใจจักสอนใจเอง | | ไป่ได้
|
| ใจปราชญ์ดัดตามเพลง | | พลันง่าย
|
| ดุจช่างปืนดัดไม้ | | แต่งให้ปืนตรง ฯ
|
|
|
| ๏ ไม้ค้อมมีลูกน้อม | | นวยงาม
|
| คือสัปบุรุษสอนตาม | | ง่ายแท้
|
| ไม้ผุดังคนทราม | | สอนยาก
|
| ดัดก็หักแหลกแล้ | | ห่อนรื้อโดยตาม ฯ
|
|
|
| ๏ เป็นคนควรรอบรู้ | | สมาคม
|
| สองประการนิยม | | กล่าวไว้
|
| หนึ่งพาลหนึ่งอุดม | | นักปราชญ์
|
| สองสิ่งนี้จงให้ | | เลือกรู้สมาคม ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดไปเสพด้วย | | คนพาล
|
| จักทุกข์ทนเนานาน | | เนิ่นแท้
|
| ใครเสพท่วยทรงญาณ | | เปรมปราชญ์
|
| เสวยสุขล้ำเลิศแท้ | | เพราะได้สดับดี ฯ
|
|
|
| ๏ ได้เห็นนักปราชญ์ไซร้ | | เป็นสุข
|
| อยู่ร่วมเรือนหายทุกข์ | | ค่ำเช้า
|
| ผู้พาลสั่งสอนปลุก | | ใจดั่ง พาลนา
|
| ยลเยี่ยงนกแขกเต้า | | ตกต้องมือโจร ฯ
|
|
|
| ๏ จงนับสัปบุรุษรู้ | | บุญกรรม์
|
| จะละหลีกพาลอัน | | ชั่วร้าย
|
| จงสร้างสืบบุญธรรม์ | | ทุกเมื่อ
|
| จงนึกนิตย์ชีพคล้าย | | ดุจด้วยฟองชล ฯ
|
|
|
| ๏ คบกากาโหดให้ | | เสียพงศ์
|
| พาตระกูลเหมหงส์ | | แหลกด้วย
|
| คบคนชั่วจักปลง | | ความชอบ เสียนา
|
| ตราบลูกหลานเหลนม้วย | | ไม่ม้วยนินทา ฯ
|
|
|
| ๏ มดแดงแมลงป่องไว้ | | พิษหาง
|
| งูจะเข็บพิษวาง | | แห่งเขี้ยว
|
| ทรชนทั่วสรรพางค์ | | พิษอยู่
|
| เพราะประพฤติมันเกี้ยว | | เกี่ยงร้ายแกมดี ฯ
|
|
|
| ๏ นาคีมีพิษเพี้ยง | | สุริโย | |
|
| เลื้อยบ่ทำเดโช | | แช่มช้า
|
| พิษน้อยหยิ่งโยโส | | แมลงป่อง
|
| ชูแต่หางเองอ้า | | อวดอ้างฤทธี ฯ
|
|
|
| ๏ ความรู้ผู้ปราชญ์นั้น | | นักเรียน | |
|
| ฝนทั่งเท่าเข็มเพียร | | ผ่ายหน้า
|
| คนเกียจเกลียดหน่ายเวียน | | วนจิต
|
| กลอุทกในตระกร้า | | เปี่ยมล้นฤามี ฯ
|
|
|
| ๏ กละออมเพ็ญเพียบน้ำ | | ฤาติง
|
| โอ่งอ่างพร่องชลชิง | | เฟื่องหม้อ
|
| ผู้ปราชญ์ห่อนสุงสิง | | เยียใหญ่
|
| คนโฉดรู้น้อยก้อ | | พลอดนั้นประมาณ ฯ
|
|
|
| ๏ งาสารฤาห่อนเหี้ยน | | หดคืน
|
| คำกล่าวสาธุชนยืน | | อย่างนั้น
|
| ทุรชนกล่าวคำฝืน | | คำเล่า
|
| หัวเต่ายาวแล้วสั้น | | เล่ห์ลิ้นทรชน ฯ
|
|
|
| ๏ ทรชนอย่าเคียดแค้น | | อย่าสนิท
|
| อย่าห่างศัตรูชิด | | อย่าใกล้
|
| คือไฟถ่านแรงฤทธิ์ | | ถือถลาก มือนา
|
| แม้นดับแล้วบ่ไหม้ | | หม่นต้องมือดำ ฯ
|
|
|
| ๏ มิตรพาลอย่าคบให้ | | สนิทนัก
|
| พาลใช่มิตรอย่ามัก | | กล่าวใกล้
|
| ครั้นคราวเคียดคุมชัก | | เอาโทษ ใส่นา
|
| รู้เหตุสิ่งใดไซร้ | | ส่อสิ้นกลางสนาม ฯ
|
|
|
| ๏ หมาใดตัวร้ายขบ | | บาทา
|
| อย่าขบตอบต่อหมา | | อย่าขึ้ง
|
| ทรชนชาติช่วงทา | | รุณโทษ
|
| อย่าโกรธอย่าหน้าบึ้ง | | ตอบถ้อยถือความ ฯ
|
|
|
| ๏ ลูกสะเดาน้ำผึ้งซาบ | | โทรมปน
|
| แล้วปลุกปองรสคนธ์ | | แอบอ้อย
|
| ตราบเท่าออกดอกผล | | พวงดก
|
| ขมแห่งสะเดาน้อย | | หนึ่งรู้โรยรา ฯ
|
|
|
| ๏ พริกเผ็ดใครให้เผ็ด | | ฉันใด
|
| หนามย่อมแหลมเองใคร | | เซี่ยมได้
|
| จันทน์กฤษณาไฉน | | ใครอบ หอมฤา
|
| วงศ์แห่งนักปราชญ์ได้ | | เพราะด้วยฉลาดเอง ฯ
|
|
|
| ๏ จันทน์แห้งกลิ่นห่อนได้ | | ดรธาน
|
| อ้อยหีบชานยังหวาน | | โอชอ้อย
|
| ช้างเข้าศึกเสี่ยมสาร | | ยกย่าง งามนา
|
| บัณทิตแม้นทุกข์ร้อย | | เท่ารื้อลืมธรรม ฯ
|
|
|
| ๏ ฝูงหงส์หลงเข้าสู่ | | ฝูงกา
|
| สีหราชเคียงโคนา | | คลาดเคล้า
|
| ม้าต้นระคนลา | | เลวชาติ
|
| นักปราชญ์พาลพาเต้า | | สีนี้ไฉนงาม ฯ
|
|
|
| ๏ แมลงวันแสวงเสพด้วย | | ลามก
|
| พาลชาติเสาะกิ่งรก | | เรื่องร้าย
|
| ภุมราเห็จเหินหก | | หาบุษ บานนา
|
| นักปราชญ์ฤาห่อนหม้าย | | หมั่นสู้แสวงธรรม ฯ
|
|
|
| ๏ เนื้อปองน้ำหญ้าบ่ | | ปองทอง
|
| ลิงบ่ปองรัตน์ปอง | | ลูกไม้
|
| หมูปองอสุจิของ | | หอมห่อน ปองนา
|
| คนเคลิบเคลิ้มบ้าใบ้ | | ห่อนรู้ปองธรรม ฯ
|
|
|
| ๏ กายเกิดพยาธิโรคร้าย | | ยาหาย
|
| แต่พยศยาไป่วาย | | ตราบม้วย
|
| ชาติเสือห่อนหายลาย | | ลบผ่อง
|
| กล้วยก็กล้วยคงกล้วย | | กลับกล้ายฤๅมี ฯ
|
|
|
| ๏ ขุนเขาสูงร้อยโยชน์ | | คณนา
|
| ขุนปราบด้วยโยธา | | ราบได้
|
| จักล้างพยศสา | | หัสยาก
|
| ยศศักดิ์ให้เท่าให้ | | พยศนั้นฤาหาย ฯ
|
|
|
| ๏ คบคนผู้โฉดเคลิ้ม | | อับผล
|
| หญิงเคียดอย่าระคน | | ร่วมห้อง
|
| อย่าคบหมู่ทรชน | | สอนยาก
|
| บัณทิตแม้ตกต้อง | | โทษสู้สมาคม ฯ
|
|
|
| ๏ ภูเขาอเนกล้ำ | | หากมี
|
| บมิหนักแผ่นธรณี | | หน่อยไซร้
|
| หนักนักแต่กระลี | | ลวงโลก
|
| อันจักทรงทานได้ | | แด่พื้นนรกานต์ ฯ
|
|
|
| ๏ ภูเขาทั้งแท่งล้วน | | ศิลา
|
| ลมพยุพัดพา | | บ่ขึ้น
|
| สรรเสริญแลนินทา | | คนกล่าว
|
| ใจปราชญ์ฤาเฟื่องพื้น | | ห่อนได้จินต์จล ฯ
|
|
|
| ๏ ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ | | มีควัน
|
| ห้ามสุริยแสงจันทร์ | | ส่องไซร้
|
| ห้ามอายุให้หัน | | คืนเล่า
|
| ห้ามดังนี้ไว้ได้ | | จึ่งห้ามนินทา ฯ
|
|
|
| ๏ ภูเขาเหลือแหล่ล้วน | | ศิลา
|
| หามณีจินดา | | ยากได้
|
| ฝูงชนเกิดนานา | | ในโลก
|
| หานักปราชญ์นั้นไซร้ | | เลือกแล้วฤามี ฯ
|
|
|
| ๏ ป่าหลวงหลายโยชน์พร้อม | | พฤกษา
|
| หาแก่นจันทน์กฤษณา | | ยากไซร้
|
| ฝูงคนเกิดมีมา | | เหลือแหล่
|
| หาปราชญ์ฤาจักได้ | | ยากแท้ควรสงวน ฯ
|
|
|
| ๏ มัจฉามีทั่วท้อง | | ชโลธร
|
| หาเงือกงูมังกร | | ยากได้
|
| ทั่วด้าวพระนคร | | คนมาก มีนา
|
| จักเสาะสัปปุรุษไซร้ | | ยากแท้จักมี ฯ
|
|
|
| ๏ ดารามีมากร้อย | | ถึงพัน
|
| บ่เปรียบกับดวงจันทร์ | | หนึ่งได้
|
| คนพาลมากอนันต์ | | ในโลก
|
| จะเทียบเท่าปราชญ์ไซร้ | | ยากแท้ฤาถึง ฯ
|
|
|
| ๏ เหมหงส์เลี้ยงชีพด้วย | | สาคร
|
| ช้างพึ่งพนาดร | | ป่าไหม้ (ไม้)
|
| ภุมราบุษบากร | | ครองร่าง ตนนา
|
| นักปราชญ์เลี้ยงตัวได้ | | เพื่อด้วยปัญญา ฯ
|
|
|
| ๏ นกแร้งบินได้เพื่อ | | เวหา
|
| หมู่จระเข้เต่าปลา | | พึ่งน้ำ
|
| เข็ญใจพึ่งราชา | | จอมราช
|
| ลูกอ่อนอ้อนกลืนกล้ำ | | เพื่อน้ำนมแรง ฯ
|
|
|
| ๏ ป่าพึ่งพาลพยัคฆ์ร้าย | | ราวี
|
| เสือพึ่งไพรพงพี | | เถื่อนถ้ำ
|
| ความชั่วพึ่งความดี | | เท็จพึ่ง จริงนา
|
| เรือพึ่งแรงน้ำน้ำ | | หากรู้คุณเรือ ฯ
|
|
|
| ๏ ตีนงูงูไซร้หาก | | เห็นกัน
|
| นมไก่ไก่สำคัญ | | ไก่รู้
|
| หมู่โจรต่อโจรหัน | | เห็นเล่ห์ กันนา
|
| เชิงปราชญ์ฉลาดกล่าวผู้ | | ปราชญ์รู้ เชิงกัน ฯ
|
|
|
| ๏ มีอายุร้อยหนึ่ง | | นานนัก
|
| ศีลชื่อปัญจางค์จัก | | ไป่รู้
|
| ขวบเดียวเด็กรู้รัก | | ษานิจ ศีลนา
|
| พระตรัสสรรเสริญผู้ | | เด็กนั้นเกิดศรี ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดยืนอยู่ร้อย | | พรรษา
|
| ใจบ่มีปรีชา | | โหดไร้
|
| วันเดียวเด็กเกิดมา | | ใจปราชญ์
|
| สรรเพชญ์บัณฑูรไว้ | | เด็กนั้นควรยอ ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดยืนเหยียบร้อย | | ขวบปี
|
| ความอุตส่าหฤามี | | เท่าก้อย
|
| เด็กเกิดขวบหนึ่งดี | | เพียรพาก
|
| พระตรัสว่าเด็กน้อย | | นี่เนื้อเวไนย ฯ
|
|
|
| ๏ อายุถึงร้อยขวบ | | เจียรกาล
|
| ธัมโมชอันโอฬาร | | บ่รู้
|
| เด็กน้อยเกิดประมาณ | | วันหนึ่ง
|
| เห็นถ่องธรรมยิ่งผู้ | | แก่ร้อยพรรษา ฯ
|
|
|
| ๏ มีอายุอยู่ร้อย | | ปีปลาย
|
| ความเกิดแลความตาย | | ไป่รู้
|
| วันเดียวเด็กหญิงชาย | | เห็นเกิด ตายนา
|
| ลูกอ่อนนั้นยิ่งผู้ | | แก่ร้อยปีปลาย ฯ
|
|
|
| ๏ ธิรางค์รู้ธรรมแม้ | | มากหลาย
|
| บ่กล่าวให้หญิงชาย | | ทั่วรู้
|
| ดุจหญิงสกลกาย | | งามเลิศ
|
| อยู่ร่วมเรือนผัวผู้ | | โหดแท้ขันที ฯ
|
|
|
| ๏ เว้นวิจารณ์ว่างเว้น | | สดับฟัง
|
| เว้นที่ถามอันยัง | | ไป่รู้
|
| เว้นเล่าลิขิตสัง | | เกตว่าง เว้นนา
|
| เว้นดั่งกล่าวว่าผู้ | | ปราชญ์ได้ฤามี ฯ
|
|
|
| ๏ รู้น้อยว่ามากรู้ | | เริงใจ
|
| กลกบเกิดอยู่ใน | | สระจ้อย
|
| ไป่เห็นชเลไกล | | กลางสมุทร
|
| ชมว่าน้ำบ่อน้อย | | มากล้ำลึกเหลือ ฯ
|
|
|
| ๏ รูปชั่วมักแต่งแกล้ง | | เกลาทรง
|
| ใจขลาดมักอาจอง | | อวดสู้
|
| น้ำพร่องกละออมคง | | กระฉอก ฉานนา
|
| เฉาโฉดโอษฐ์อวดสู้ | | ว่ารู้ใครเทียม ฯ
|
|
|
| ๏ จระเข้คับน่านน้ำ | | ไฉนหา ภักษ์เฮย
|
| รถใหญ่กว่ารัถยา | | ยากแท้
|
| เสือใหญ่กว่าวนา | | ไฉนอยู่ ได้แฮ
|
| เรือเขื่องคับชเลแล้ | | แล่นโล้ไปไฉน ฯ
|
|
|
| ๏ มณฑกทำเทียบท้าว | | ราชสีห์
|
| แมวว่ากูพยัคฆี | | แกว่นกล้า
|
| นกจอกว่าฤทธี | | กูยิ่ง ครุฑนา
|
| คนประดากขุกมีข้า | | ยิ่งนั้นแสนทวี ฯ
|
|
|
| ๏ หิ่งห้อยส่องก้นสู้ | | พระจันทร์
|
| ปัดเทียบเทียมรัตนอัน | | เอี่ยมข้า
|
| ทองเหลืองหลู่สุวรรณ | | ธรรมชาติ
|
| พาลว่าตนเองอ้า | | อาจล้ำเลยกวี ฯ
|
|
|
| ๏ เสือผอมกวางวิ่งเข้า | | โจมขวิด
|
| ไป่ว่าเสือมีฤทธิ์ | | เลิศล้ำ
|
| เล็บเสือดั่งคมกฤช | | เสือซ่อน ไว้นา
|
| ครั้นปะปามล้มคว่ำ | | จึ่งรู้จักเสือ ฯ
|
|
|
| ๏ ทองเหลืองเปลื้องร้ายห่อน | | เห็นมี
|
| ขัดเท่าขัดราคี | | เล่าไซร้
|
| นพคุณหมดใสสี | | เสร็จโทษ
|
| ถึงบ่แต่งตั้งไว้ | | แจ่มแจ้งไพบูลย์ ฯ
|
|
|
| ๏ พระสมุทรไหวหวาดห้วย | | คลองสรวล
|
| เมรุพลวกปลวกสำรวล | | ร่าเร้า
|
| สีหราชร่ำคร่ำครวญ | | สุนัขเยาะ หยันนา
|
| สุริยส่องยามเย็นเข้า | | หิ่งห้อยยินดี ฯ
|
|
|
| ๏ แมวล่าหนูแซ่ซี้ | | จรจรัล
|
| หมาล่าวิฬาร์ผัน | | สู่หล้าง
|
| ครูล่าศิษย์และธรรม์ | | คบเพื่อน พาลนา
|
| เสือล่าป่าแรมร้าง | | หมดไม้ไพรสณฑ์ ฯ
|
|
|
| ๏ จามรีขนข้องอยู่ | | หยุดปลด
|
| ชีพบ่รักรักยศ | | ยิ่งไซร้
|
| สัตว์โลกซึ่งสมมติ | | มีชาติ
|
| ดูเยี่ยงสัตว์นั้นได้ | | ยศซ้องสรรเสริญ ฯ
|
|
|
| ๏ นพคุณใส่เบ้าสูบ | | แสนที
|
| ค้อนเหล็กรุมรันตี | | ห่อนม้วย
|
| บ่เจ็บเท่าธุลี | | สักหยาด
|
| เจ็บแต่ท่านชั่งด้วย | | กล่ำน้อยหัวดำ ฯ
|
|
|
| ๏ เสียสินสงวนศักดิ์ไว้ | | วงศ์หงส์ | |
|
| เสียศักดิ์สู้ประสงค์ | | สิ่งรู้
|
| เสียรู้เร่งดำรง | | ความสัตย์ ไว้นา
|
| เสียสัตย์อย่าเสียสู้ | | ชีพม้วยมรณา ฯ
|
|
|
| ๏ ตัดจันทน์ฟันม่วงไม้ | | จัมบก
|
| แปลงปลูกหนามรามรก | | รอบเรื้อ
|
| ฆ่าหงส์มยุรนก | | กระเหว่า เสียนา
|
| เลี้ยงหมู่กากินเนื้อ | | ว่ารู้ลีลา ฯ
|
|
|
| ๏ วัดช้างเบื้องบาทรู้ | | จักสาร
|
| วัดอุทกชักกมุทมาลย์ | | แม่นรู้
|
| ดูครูสดับโวหาร | | สอนศิษย์
|
| ดูตระกูลเผ่าผู้ | | เพื่อด้วยเจรจา ฯ
|
|
|
| ๏ พระสมุทรสุดลึกล้น | | คณนา
|
| สายดิ่งทิ้งทอดวา | | หยั่งได้
|
| เขาสูงอาจวัดวา | | กำหนด
|
| จิตมนุษย์นี้ไซร้ | | ยากแท้หยั่งถึง ฯ
|
|
|
| ๏ ไม้ล้มควรข้ามได้ | | โดยหมาย | |
|
| คนล้มจักข้ามกราย | | ห่อนได้
|
| ทำชอบชอบห่อนหาย | | ชอบกลับ สนองนา
|
| ทำผิดผิดจักให้ | | โทษแท้ถึงตน ฯ
|
|
|
| ๏ ทรชนยากไร้อย่า | | ทำคุณ
|
| อย่าหยิบทรัพย์อุดหนุน | | หย่อนให้
|
| ก่อเกื้อเกือบเกินทุน | | มันมั่ง มีนา
|
| ครั้นค่อยคลายวายไร้ | | กลับสู้ดูแคลน ฯ
|
|
|
| ๏ เทพาพันเทพเรื้อง | | ฤทธิรงค์
|
| บ่เท่าพระอินทร์องค์ | | หนึ่งได้
|
| คุณพันหนึ่งดำรง | | ความชอบ ไว้นา
|
| มีโทษอันหนึ่งไซร้ | | กลบกล้ำพันคุณ ฯ
|
|
|
| ๏ ใครซื่อซื่อต่อตั้ง | | ตามกัน
|
| ใครคดคดผ่อนผัน | | ตอบเต้า
|
| ทองแดงว่าสุวรรณ | | ยังถ่อง เหมือนฤา
|
| ดุจลูกสูส่องเถ้า | | ว่าโอ้เป็นลิง ฯ
|
|
|
| ๏ รักกันอยู่ขอบฟ้า | | เขาเขียว
|
| เสมออยู่หอแห่งเดียว | | ร่วมห้อง
|
| ชังกันบ่แลเหลียว | | ตาต่อ กันนา
|
| เหมือนขอบฟ้ามาป้อง | | ป่าไม้มาบัง ฯ
|
|
|
| ๏ ให้ท่านท่านจักให้ | | ตอบสนอง
|
| นบท่านท่านจักปอง | | นอบไหว้
|
| รักท่านท่านควรครอง | | ความรัก เรานา
|
| สามสิ่งนี้เว้นไว้ | | แต่ผู้ทรชน ฯ
|
|
|
| ๏ แม้นมีความรู้ดั่ง | | สัพพัญญู
|
| ผิบ่มีคนชู | | ห่อนขึ้น
|
| หัวแหวนค่าเมืองตรู | | ตาโลก
|
| ทองบ่รองรับพื้น | | ห่อนแก้วมีศรี ฯ
|
|
|
| ๏ ราชรถปรากฏด้วย | | ธงไชย
|
| ควันประจักษ์แก่ไฟ | | เที่ยงแท้
|
| ราชาอิสระในไอ | | สมบัติ
|
| ชายย่อมเฉลิมเลิศแล้ | | ปิ่นแก้วเกศหญิง ฯ
|
|
|
| ๏ กระเหว่าเสียงเพราะแท้ | | แก่ตัว
|
| หญิงเลิศเพราะรักผัว | | แม่นหมั้น
|
| นักปราชญ์มาตรรูปมัว | | หมองเงื่อน งามนา
|
| เพราะเพื่อรสธรรมนั้น | | ส่องให้เห็นงาม ฯ
|
|
|
| ๏ นารายณ์วายเว้นจาก | | อาภรณ์
|
| อากาศขาดสุริยจร | | แจ่มหล้า
|
| เมืองใดบ่มีวร | | นักปราชญ์
|
| แม้ว่างามล้นฟ้า | | ห่อนได้งามเลย ฯ
|
|
|
| ๏ เจ็ดวันเว้นดีดซ้อม | | ดนตรี
|
| อักขระห้าวันหนี | | เนิ่นช้า
|
| สามวันจากนารี | | เป็นอื่น
|
| วันหนึ่งเว้นล้างหน้า | | อับเศร้าศรีหมอง ฯ
|
|
|
| ๏ ใครจักผูกโลกแม้ | | รัดรึง
|
| เหล็กเท่าลำตาลตรึง | | ไป่หมั้น
|
| มนตร์ยาผูกนานหึง | | หายเสื่อม
|
| ผูกเพื่อไมตรีนั้น | | แน่นเท้าวันตาย ฯ
|
|
|
| ๏ จำสารสับปลอกเกี้ยว | | ตีนสาร
|
| จำนาคมนตร์โอฬาร | | ผูกแท้
|
| จำคนเพื่อใจหวาน | | ต่างปลอก
|
| จำโลกนี้นั่นแล้ | | แต่ด้วยไมตรี ฯ
|
|
|
| ๏ ผจญคนมักโกรธด้วย | | ไมตรี
|
| ผจญหมู่ทรชนดี | | ต่อตั้ง
|
| ผจญคนจิตโลภมี | | ทรัพย์เผื่อ แผ่นา
|
| ผจญอสัตย์ให้ยั้ง | | หยุดด้วยสัตยา ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดคนหนึ่งผู้ | | ใจฉกรรจ์
|
| เคียดฆ่าคนอนันต์ | | หนักแท้
|
| ไป่ปานบุรุษอัน | | ผจญจิต เองนา
|
| เธียรท่านเยินยอแล้ | | ว่าผู้มีชัย ฯ
|
|
|
| ๏ สงครามแสวงท่วยแกล้ว | | อาสา
|
| กลคดีพึงหา | | ท่านรู้
|
| ยามกินรสโอชา | | ชวนเพื่อน กินนา
|
| หาปราชญ์ล่ำเลิศผู้ | | เมื่อแก้ปริศนา ฯ
|
|
|
| ๏ แสวงรู้พึงคบด้วย | | บัณฑิต
|
| แสวงทรัพย์คบพาณิช | | ง่ายไซร้
|
| แสวงหายศศักดิ์ชิด | | ชอบราช
|
| ผิใคร่ได้ลูกไซร้ | | เสพส้องเมียสาว ฯ
|
|
|
| ๏ ร้อยคนหาแกว่นแกล้ว | | กลางณรงค์
|
| พันหนึ่งหาปัญญายง | | ยิ่งรู้
|
| แสนคนเสาะคนตรง | | ยังยาก
|
| ไม่เท่าคนหนึ่งผู้ | | อาจอ้างอวยทาน ฯ
|
|
|
| ๏ เมื่อน้อยเรียนเร่งรู้ | | วิชา
|
| ครั้นใหญ่หาสินมา | | สู้เหย้า
|
| เมื่อกลางแก่ศรัทธา | | ทำแต่ บุญนา
|
| ครั้งแก่แรงวอกเว้า | | ห่อนได้เป็นการ ฯ
|
|
|
| ๏ ความรู้ดูยิ่งล้ำ | | สินทรัพย์
|
| คิดค่าควรเมืองนับ | | ยิ่งไซร้
|
| เพราะเหตุจักอยู่กับ | | กายอาต มานา
|
| โจรจักเบียนบ่ได้ | | เร่งรู้เรียนเอา ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดโผงพูดโอ้ | | อึงดัง
|
| อวดว่ากล้าอย่าฟัง | | สัปปลี้
|
| หมาเห่าเล่าอย่าหวัง | | จักขบ ใครนา
|
| สองเหล่าเขาหมู่นี้ | | ชาติเชื้อเดียวกัน ฯ
|
|
|
| ๏ สนิมเหล็กเกิดแต่เนื้อ | | ใจตน
|
| กินกัดเนื้อเหล็กจน | | กร่อนขร้ำ
|
| บาปเกิดแก่ตนคน | | เป็นบาป
|
| บาปย่อมทำโทษซ้ำ | | ใส่ผู้บาปเอง ฯ
|
|
|
| ๏ ฟักแฟงแตงเต้าถั่ว | | งายล
|
| หว่านสิ่งใดให้ผล | | สิ่งนั้น
|
| ทำทานหว่านกุศล | | ผลเพิ่ม พูนนา
|
| ทำบาปบาปซั้นซั้น | | ไล่เลี้ยวตามตน ฯ
|
|
|
| ๏ มีสินฤาเท่าผู้ | | มีคุณ
|
| ข้าศึกฤาปานปุน | | พยาธิไซร้
|
| รักใดจัดเพิ่มพุน | | รักอาต มานา
|
| แรงอื่นฤาจักได้ | | เท่าด้วยแรงกรรม ฯ
|
|
|
| ๏ อย่าโทษไทท้าวท่วย | | เทวา
|
| อย่าโทษสถานภูผา | | ย่านกว้าง
|
| อย่าโทษหมู่วงศา | | มิตรญาติ
|
| โทษแต่กรรมเองสร้าง | | ส่งให้เป็นเอง ฯ
|
|
|
| ๏ หมอแพทย์ว่าไข้ | | ลมคุม
|
| โหรว่าเคราะห์แรงรุม | | โทษให้
|
| แม่มดว่าผีกุม | | ทำโทษ
|
| ปราชญ์ว่ากรรมเองไซร้ | | ก่อสร้างมาเอง ฯ
|
|
|
| ๏ ดูข้าดูเมื่อใช้ | | การหนัก
|
| ดูมิตรพงศารัก | | เมื่อไร้
|
| ดูเมียเมื่อไข้จัก | | จวนชีพ
|
| อาจจักรู้จิตไว้ | | ว่าร้ายฤาดี ฯ
|
|
|
| ๏ ช้างสารหกศอกไซร้ | | เสียงา
|
| งูเห่ากลายเป็นปลา | | อย่าต้อง
|
| ข้าเก่าเกิดแต่ตา | | ตนปู่ ก็ดี
|
| เมียรักนอนร่วมห้อง | | อย่าไว้วางใจ ฯ
|
|
|
| ๏ โทษท่านผู้อื่นเพี้ยง | | เมล็ดงา
|
| ปองติฉินนินทา | | ห่อนเว้น
|
| โทษตนเท่าภูผา | | หนักยิ่ง
|
| ป้องปิดคิดซ่อนเร้น | | เรื่องร้ายหายสูญ ฯ
|
|
|
| ๏ บรรทมยามหนึ่งไท้ | | ทรงฤทธิ์
|
| หกทุ่มหมู่บัณฑิต | | ทั่วแท้
|
| สามยามพวกพาณิช | | นรชาติ
|
| นอนสี่ยามนั้นแล | | เที่ยงแท้เดียรฉาน ฯ
|
|
|
| ๏ ราชาธิราชน้อม | | ในสัตย์
|
| อำมาตย์เป็นบรรทัด | | ถ่องแท้
|
| ฝูงราษฎร์อยู่ศรีสวัสดิ์ | | ทุกเมื่อ
|
| เมืองดั่งนี้เลิศแล้ | | ไพร่ฟ้าเปรมปรีดิ์ ฯ
|
|
|
| ๏ ข้าท่านคร้านหลีกเจ้า | | จากเจียร
|
| ชีบ่เล่าเรียนเขียน | | อ่านไซร้
|
| ชาวนาละความเพียร | | ไถถาก
|
| สามสิ่งนี้โหดให้ | | โทษแท้คนฉิน ฯ
|
|
|
| ๏ นกน้อยขนน้อยแต่ | | พอตัว
|
| รังแต่งจุเมียผัว | | อยู่ได้
|
| มักใหญ่ย่อมคนหวัว | | ไพเพศ
|
| ทำแต่พอตัวไซร้ | | อย่าให้คนหยัน ฯ
|
|
|
| ๏ เริ่มการตรองตรึงไว้ | | ในใจ
|
| การจะลุจึงไข | | ข่าวแจ้ง
|
| เดื่อดอกออกห่อนใคร | | เห็นดอก
|
| ผลผลิตติดแล้วแผร้ง | | แพร่ให้คนเห็น ฯ
|
|
|
| ๏ อายครูไซร้ถ่อยรู้ | | วิชา
|
| อายแก่ราชาคลา | | ยศแท้
|
| อายแก่ภรรยาหา | | บุตรแต่ ไหนมา
|
| อายกับทำบุญแล้ | | สุขนั้นฤามี ฯ
|
|
|
| ๏ หลีกเกวียนให้หลีกห้า | | ศอกหมาย
|
| ม้าหลีกสิบศอกกราย | | อย่าใกล้
|
| ช้างสี่สิบศอกคลาย | | คลาคลาด
|
| เห็นทุรชนหลีกให้ | | ห่างพ้นลับตา ฯ
|
|
|
| ๏ คนใดละพ่อทั้ง | | มารดา
|
| อันทุพพลชรา | | ภาพแล้ว
|
| ขับไล่ไม่มีปรา | | นีเนตร
|
| คนดั่งนี้ฤาแคล้ว | | คลาดพ้นไภยัน ฯ
|
|
|
| ๏ พายเถิดพ่ออย่ารั้ง | | รอพาย
|
| จวนตะวันจักสาย | | ส่องฟ้า
|
| ของสดสิ่งควรขาย | | จักขาด ค่าแฮ
|
| ตระลาดเลิกแล้วอ้า | | บ่นอื้อเอาใคร ฯ
|
|
|
| ๏ ก้านบัวบอกตื้นลึก | | ชลธาร
|
| มารยาทส่อสันดาน | | ชาติเชื้อ
|
| โฉดฉลาดเพราะคำขาน | | ควรทราบ
|
| หย่อมหญ้าเหี่ยวแร้งเรื้อ | | บอกร้ายแสลงดิน ฯ
|
|
|
| ๏ อย่าเอื้อมเด็ดดอกฟ้า | | มาถนอม
|
| สูงสุดมือมักตรอม | | อกไข้
|
| เด็ดแต่ดอกพยอม | | ยามยาก ชมนา
|
| สูงก็สอยด้วยไม้ | | อาจเอื้อมเอาถึง ฯ
|
|
|
| ๏ ถึงจนทนสู้กัด | | กินเกลือ
|
| อย่าเที่ยวแล่เนื้อเถือ | | พวกพ้อง
|
| อดอยากเยี่ยงอย่างเสือ | | สงวนศักดิ์
|
| โซก็เสาะใส่ท้อง | | จับเนื้อกินเอง ฯ
|
|
|
| ๏ ไกรสรแสบท้องแทบ | | เสียชี วิตแฮ
|
| บ่ภักษ์ผลไม้มี | | ป่ากว้าง
|
| ไกรสรซูบอินทรีย์ | | สมเพช ก็ดี
|
| บ่ภักษ์รสเนื้อช้าง | | ดั่งนี้ธรรมดา ฯ
|
|
|
| ๏ อย่าขุดขอดท่านด้วย | | วาจา
|
| อย่าถากท่านด้วยตา | | ติค้อน
|
| ฟังคำกล่าวมฤษา | | โสตหนึ่ง นะพ่อ
|
| หยิบบ่ศัพท์กลับย้อน | | โทษให้กับตน ฯ
|
|
|
| ๏ อย่าชักน้ำน่านเข้า | | คลองคู
|
| อย่าแนะเศึกศัตรู | | สู่เหย้า
|
| ไฟในอย่าเชิดชู | | นำออก
|
| ไฟนอกอย่านำเข้า | | หม่นไหม้มัวหมอง ฯ
|
|
|
| ๏ ขันขันขุยฆ่าไม้ | | หนามมี
|
| คิดพ่างผลกทลี | | ฆ่ากล้วย
|
| ลูกม้าฆ่าชนนี | | ลาเกิด ตนนา
|
| ลาภฆ่าคนโลภม้วย | | ดุจไม้มีหนาม ฯ
|
|
|
| ๏ เบิกทรัพย์วันละบาทซื้อ | | มังสา
|
| นายหนึ่งเลี้ยงพยัคฆา | | ไป่อ้วน
|
| สองสามสี่นายมา | | กำกับ กันแฮ
|
| บังทรัพย์สี่ส่วนถ้วน | | บาทสิ้นเสือตาย ฯ
|
|
|
| ๏ โคควายวายชีพได้ | | เขาหนัง
|
| เป็นสิ่งเป็นอันยัง | | อยู่ไซร้
|
| คนเด็ดดับสูญสัง | | ขารร่าง
|
| เป็นชื่อเป็นเสียงได้ | | แต่ร้ายกับดี ฯ
|
|
|
| ๏ ฆ่าควายหมายแล่ล้ม | | ตัวแพง
|
| กลัวแต่เสียเครื่องแกง | | ห่อนได้
|
| เฉกเช่นจักจัดแจง | | การใหญ่ เหย้าแฮ
|
| เกรงแต่มักหมดไม้ | | ห่อนได้เรือนงาม ฯ
|
|
|
| ๏ สิกขาบทยิ่งล้ำ | | คัมภีร์
|
| เป็นพิษแก่อลัชชี | | โฉดแท้
|
| คุณธรรม์สิ่งสรรพ์ดี | | ในโลก
|
| เป็นพิษแก่พาลแล้ | | ห่อนได้สดับจำ ฯ
|
|
|
| ๏ ยอข้ายอเมื่อแล้ว | | การกิจ
|
| ยอยกครูยอสนิท | | ซึ่งหน้า
|
| ยอญาติประยูรมิตร | | เมื่อลับ หลังแฮ
|
| คนหยิ่งแบกยศบ้า | | อย่ายั้งยอควร ฯ
|
|
|
| ๏ เป็นคนคิดแล้วจึ่ง | | เจรจา
|
| อย่ามลนหลับตา | | แต่ได้
|
| เลือกสรรหมั่นปัญญา | | ตรองตรึก
|
| สติริรอบให้ | | ถูกแล้วจึงทำ ฯ
|
|
|
| ๏ เพื่อนกิน สิ้นทรัพย์แล้ว | | แหนงหนี
|
| หาง่าย หลายหมื่นมี | | มากได้
|
| เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี | | วาอาตม์
|
| หากยาก ฝากผีไข้ | | ยากแท้จักหา ฯ
|
|
|
| ๏ อ่อนหวานมานมิตรล้น | | เหลือหลาย
|
| หยาบบ่มีเกลอกราย | | เกลื่อนใกล้
|
| ดุจดวงศศิฉาย | | ดาวดาษ ประดับนา
|
| สุริยส่องดาราไร้ | | เมื่อร้อนแรงแสง ฯ
|
|
|
| ๏ คนพาลพวกหนึ่งน้ำ | | ใจหาญ
|
| รู้ว่าตนเป็นพาล | | กระด้าง
|
| พวกนี้วัจนาจารย์ | | จัดใช่ พาลพ่อ
|
| นับว่าปราชญ์ได้บ้าง | | เพื่อรู้สึกตน ฯ
|
|
|
| ๏ นารีเสาวภาครูป | | เป็นทรัพย์
|
| ชายมีความรู้สรรพ | | ทรัพย์ได้
|
| พราหมณ์รู้เวทยานับ | | ว่าทรัพย์ พราหมณ์นา
|
| ภิกษุเกิดทรัพย์ไซร้ | | เพื่อรู้ธรรมา ฯ
|
|
|
| ๏ พญากลัวข้าศึก | | เบียดเบียน
|
| ชี้บ่เล่าเรียนเขียน | | อ่านไซร้
|
| ชาวนาละความเพียร | | คร้านเกี่ยว การนา
|
| ทั้งสามสิ่งนี้ให้ | | โทษแท้สาธารณ์ ฯ
|
|
|
| ๏ ชาติ เกิดรูปพร้อม | | อาการ
|
| ชรา ร่างสาธารณ์ | | เหี่ยวแห้ง
|
| พยาธิ บันดาล | | ต่าง ต่าง
|
| มรณะ กาแร้ง | | แย่งยื้อกันกิน ฯ
|
|
|
| ๏ สารสืบฉบับสิ้น | | เสร็จสนอง
|
| ชำระเรื่องคงของ | | เก่าแท้
|
| ผิดเพี้ยนเปลี่ยนแปลงลอง | | ลิขิต เดิมนา
|
| ล้วนโอวาทปราชญ์แท้ | | ถี่ถ้วนควรถนอม ฯ
|
| | |
|
เชิงอรรถ
ที่มา
[1]
