ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๓๔

จาก ตู้หนังสือเรือนไทย

แม่แบบ:โครง

ว่าด้วยหนังสือสัญญาค้าขายระหว่างประเทศสยามกับประเทศฝรั่งเศส ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

คำนำภาคที่ ๓๔

ศาสตราจารย์ ยอช เซเดส์ บรรณารักษ์พิเศษและเลขานุการฝ่ายต่างประเทศแห่งราชบัณฑิตยสภา ออกไปเยือนบ้านเมืองที่กรุงปารีสเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๓ ไปพบจดหมายอักษรและภาษาไทย ๒ ฉบับ หนังสือสัญญา ๑ ฉบับ เป็นหนังสือราชการ เขียนและทำในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช จึงขอถ่ายรูปมาให้ไว้ในหอพระสมุดสำหรับพระนคร ภายหลังได้เรียบเรียงเป็นเรื่องราวประกอบเป็นภาษาอังกฤษส่งไปลงพิมพ์ไว้ในหนังสือของสยามสมาคมเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๔ แถลงความมุ่งประโยชน์ซึ่งเป็นข้อใหญ่ใจความ คือพิมพ์จำลองรูปอักษรซึ่งเป็นอักขรวิธีที่ใช้กันในสมัยนั้นให้ได้เห็นกันแพร่หลาย กับให้ทราบสำนวนโวหารการแต่งหนังสือและความคิดในสมัยนั้นบางส่วน

หนังสือศาสตราจารย์ ยอช เซเดส์ แต่งเป็นอังกฤษนั้น รองอำมาตย์ตรี สิน เฉลิมเผ่า ผู้ช่วยบรรณารักษ์แผนกต่างประเทศแปลเป็นภาษาไทยให้ไว้ในหอพระสมุดสำหรับพระนคร ศาสตราจารย์ ยอช เซเดส์ อ่านตรวจคำแปลรายงานว่าถูกต้องตามความหมายของศาสตราจารย์ ยอช เซเดส์ ทุกประการแล้ว คำแปลนี้จึงได้รวมไว้ในจำพวกหนังสือสำรองการพิมพ์เรื่อง ๑ เมื่อมีโอกาสจะได้จัดการพิมพ์ให้แพร่หลาย

พิทยาลงกรณ อุปนายก

หอสมุดวชิรญาณ

วันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๙

ว่าด้วยหนังสือสัญญาค้าขายระหว่างประเทศสยามกับประเทศฝรั่งเศสในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๒๐๗ ถึง พ.ศ. ๒๒๓๑ ประเทศสยามได้ทำการติดต่อกับประเทศต่างๆ ในทวีปยุโรปอยู่หลายคราว ยกตัวอย่างตั้งแต่ พ.ศ. ๒๒๒๓ ไปจนสิ้นแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ได้ทรงแต่งทูตออกไปยังเมืองฝรั่งเศสถึง ๓ คราว และพระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔ ซึ่งเป็นพระเจ้าแผ่นดินฝรั่งเศสในเวลานั้น ก็ได้ทรงแต่งทูตเข้ามาเจริญทางพระราชไมตรีกับประเทศสยามรวมถึง ๒ ครั้ง

การที่ประเทศทั้งสองได้มีการเกี่ยวข้องซึ่งกันและกันเช่นนั้น ก็ย่อมเป็นธรรมดาอยู่เองที่ต่างฝ่ายจะต้องมีหนังสือสำคัญๆ เกิดขึ้นฝ่ายละหลายๆ ฉบับ มีจดหมาย รายงาน และใบบอก ฯลฯ เป็นต้น ทางประเทศสยามนี้เนื่องจากกรุงศรีอยุธยาได้มาถูกพม่าเผาเสียเมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๓๑๐ สรรพหนังสือสำคัญต่างๆ เหล่านั้นจึงได้เป็นอันตรายสาบสูญเสียหมด แต่ยังดีอยู่หน่อยหนึ่งที่หนังสือต่างๆ ซึ่งแสดงถึงการกี่ยวข้องระหว่างประเทศสยามกับประเทศฝรั่งเศสเป็นต้นว่าหนังสือที่เมืองไทยส่งไปให้ฝรั่งเศสก็ดี หรือต้นร่างหนังสือที่ฝรั่งเศสส่งมาเมืองไทยก็ดีนั้น เวลานี้ทางประเทศฝรั่งเศสยังเก็บไว้พร้อมบริบูรณ์ที่เมืองปารีส ในสถานที่ต่างๆ กันรวม ๓ แห่ง คือบรรดาต้นร่างจดหมายและต้นร่างหนังสือคำสั่งต่างๆ ของฝ่ายฝรั่งเศสทีจะส่งมาเมืองไทยนั้น เก็บไว้ที่คลังหนังสือกระทรวงการต่างประเทศแห่งหนึ่ง แต่หนังสือประเภทนี้มีไม่มากฉบับนัก (Vol.Asie 2, Asie 3, Asie 4, Asie 6,) สำเนาจดหมายที่ส่งมาเมืองไทยก็ดี จดหมายที่ได้รับตอบไปจากเมืองไทยก็ดีได้แยกเก็บไว้เป็นสองแห่งที่คลังหนังสือกระทรวงการทหารเรือแห่งหนึ่ง (คลังนี้ได้รวมกับคลังหนังสือของประเทศแล้ว Series B1, Vol.39,40,B2, Vol.51 & seq, B4, Vol.11, 32, 133, 150) กับคลังหนังสือกระทรวงการประเทศราชอีกแห่งหนึ่ง (vol.C1, 22 to 27, and Asie Orientale 52) ส่วนหนังสือสัญญาค้าขายและจดหมายของทูตสยามซึ่งพิมพ์อยู่ในหนังสือเล่มนี้ ข้าพเจ้าได้พบที่กระทรวงการประเทศราชที่กรุงปารีส

เชิงอรรถ

เอกสารอ้างอิง

องค์การค้าของคุรุสภา; ประชุมพงศาวดาร เล่ม ๒๐ (ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๓๓ และ ๓๔); พ.ศ. ๒๕๑๐