จดหมายเหตุทูตฝรั่งเศสเข้ามาเมืองไทย (พระเจ้าหลุยที่ ๑๔)
จาก ตู้หนังสือเรือนไทย
ข้อมูลเบื้องต้น
คำนำ
(คัดมาเฉพาะส่วนทีเกี่ยวด้วยเรื่องในประชุมพงศาวดาร)
| หนังสือประชุมพงษาวดารภาคที่ ๑๒ นี้มีเรื่องจดหมายเหตุของราชทูตฝรั่งเศสเข้ามาเจริญทางพระราชไมตรีครั้งแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์เรื่อง ๑ กับเรื่องจดหมายเหตุของหมอบรัดเลเรื่อง ๑ | |||
| เรื่องจดหมายเหตุราชทูตฝรั่งเศสนั้น เปนระยะทางเชวเลียเดอโชมอง เอกอรรคราชทูตฝรั่งเศส ซึ่งพระเจ้าหลุยที่ ๑๔ ให้เข้ามาเจริญทางพระราชไมตรียังสมเด็จพระนารายน์มหาราช เมื่อคฤศตศก ๑๖๘๕ (พ.ศ. ๒๒๒๘) เจ้าพระยาภาสกรวงศ์ (พร บุนนาค) แต่ยังเปนพระยาจางวางมหาดเล็ก ได้แปลจากภาษาอังกฤษออกเปนภาษาไทย ทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปีระกา พ.ศ. ๒๔๒๘ | |||
จดหมายเหตุทูตฝรั่งเศส แล โปรตุเกต เข้ามาเมืองไทยในแผ่นดินสมเด็จพระนารายน์มหาราช
| ข้าพระพุทธเจ้า พระยาภาสกรวงศ์ ได้รับพระราชทานแปลจดหมายเหตุ ระยะทางของมองซิเออร์ เลอ ชี วาริเอร์เดอเชามองต์ ราชทูตพระเจ้าลุยศ์ ที่ ๑๔ พระเจ้ากรุงฝรั่งเศส เข้ามาเจริญทางพระราชไมตรี ในสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๓ คือสมเด็จพระนารายน์มหาราช พระเจ้ากรุงทวาราวดีศรีอยุทธยาโบราณ เมื่อในปีมีคฤสต์ศักราช ๑๖๘๕ ตรงกับปีมีจุลศักราช ๑๐๔๗ ซึ่งเซอร์ยอนโปวริง พระยาสยามานุกูลกิจสยามมิตรมหายศ ได้แปลจากภาษาฝรั่งเศสโดยสังเขปเป็นภาษาอังกฤษ ลงพิมพ์ไว้ในสมุดหังสือ ซึ่งเซอร์ยอนแต่งถึงเรื่องกรุงสยาม ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย มีความต่อไปข้างล่างนี้ ควรมิควรแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ขอเดชะ | |||
| ๏ ในคำจดหมายเหตุระยะทางนั้นมีความว่า ข้าพเจ้าได้ออกจากเมืองเบรศต์ (นี้เป็นเมืองท่าชายทเลฝรั่งเศส) วันที่ ๓ เดือนมาร์ช ในปีมีคฤสต์ศักราช ๑๖๘๕ ตรงกับปีมีจุลศักราช ๑๐๔๗ ปี มาในกำปั่นหลวงชื่อ ริศ โซร์ แลมีเรือรบใหญ่ชื่อ ล่ามาลิม มีปืนใหญ่ ๓๐ กระบอกมาด้วยลำหนึ่ง ได้มาถึงปากอ่าวแม่น้ำเจ้าพระยา ในวันที่ ๒๔ เดือนเสปเต็มเบอร์ตรงกับเดือน ๑๐ ได้ทอดสมออยู่ที่นั้น แล้วข้าพเจ้าได้จดหมายแจ้งความถึงบิศฉอป ออฟ เมล์แตล โลโปลิศ ซึ่งเปนสังฆราชสอนสาสนากาโทลิกอยู่ในกรุงสยาม ครั้นณวันที่ ๒๙ ในเดือนนั้นบาดหลวง อัปเป เดอ ลิออนเน ได้มาลงเรือของข้าพเจ้า แล้วแจ้งความตามที่ข้าพเจ้าจะต้องการให้ทราบทุกประการ กับบอกข้าพเจ้าว่าพระเจ้าแผ่นดินสยามได้ทรงทราบความที่ข้าพเจ้ามาถึงจากเจ้าพระยาวิชาเยนทราธิบดี เสนาบดีของพระเจ้าแผ่นดินสยาม มีพระไทยยินดีในข่าวที่ข้าพเจ้ามาถึงเปนอันมาก มีพระราชโองการดำรัสสั่งให้เจ้าพระยาวิชาเยนทราธิบดีบอกให้พระสังฆราชกับขุนนาง ซึ่งมียศที่หนึ่งสองนายลงไปปราไสข้าพเจ้าที่มีพระไทยยินดีด้วยข้าพเจ้าได้มาถึง ครั้นภายหลังล่วงไปได้สองวัน สังฆราชกับขุนางสองนายจึงได้มาหาข้าพเจ้าบนเรือ ข้าพเจ้าได้รับเข้าในห้องที่ในเรือของข้าพเจ้า ขาพเจ้านั่งที่เก้าอี้ใหญ่ สังฆราชนั่งบนเก้าอี้เคียงกับข้าพเจ้า แต่ขุนนาง ๒ นายนั้นนั่งบนพรมปูพื้นสำหรับห้องข้าพเจ้า เขาจึงได้บอกข้าพเจ้าว่า พระเจ้าอยู่หัวของเรามีพระราชดำรัสให้เขามาแสดงความยินดีที่ได้ทรงทราบว่าข้าพเจ้ามาถึง แลด้วยข่าวที่พระเจ้าแผ่นดินฝรั่งเศสได้ปราบปรามบรรดาสัตรูของพระองค์ราบคาบ แลเปนเจ้าเอกราชในประเทศเขตรแดนของพระองค์ท่านแลอยู่สงบเรียบร้อยดีที่พระองค์ได้ยอมให้ชาติทั้งหลายที่ในทวีปยุโรปปรกติกัน | |||
เชิงอรรถ
ที่มา
ใช้หนังสือประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๑๒ ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๒ เรื่องจดหมายเหตุของราชทูตฝรั่งเศสเข้ามาในแผ่ดินสมเด็จพระรายน์ แล จดหมายเหตุของหมอบรัดเล ในรัชกาลที่ ๔ ที่ ๕
ฉบับคุณหญิงสุรเสนา พิมพ์แจกในงานงานศพ นางแขวิรัชราชกิจ ปีมะแม พ.ศ. ๒๔๖๒
พิมพ์ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒนากร
เป็นต้นฉบับ
